علیرضا جلالوند

موسیقی برای صلح

اثری از یک آهنگساز ایرانی

پژمان اکبرزاده

-----------------------------------------------

            << سوئیت برای صلح >>  نام آخرین اثر احمد ندیمی ( آهنگساز ایرانی مقیم ویرجینیا ) است که به تازگی در آمریکا انتشار یافته ، این مجموعه 65 دقیقه ای دربرگیرنده 4 اثر به نامهای رویای چوپان ، آواز طبیعت ، قلب عشق و سوئیت برای صلح است . قطعات توسط شهرداد روحانی برای ارکستر تنظیم و به وسیله ارکستر سمفونیک رادیو اسلواکی در براتیسلاوا به ضبط رسیده است . بخش هایی نیز به وسیله آواز گروهی کودکان واشینگتن ، سینتی سایزر و سازهای بومی از ایران ، هند ، تبت و کشورهای آفریقایی به اجرا درآمده است . بخش های آوازی توسط ایمیکو ندیمی ( آوازخوان ژاپنی و همسر آهنگساز ) خوانده شده و سینتی سایزر و نی به ترتیب توسط احمد ندیمی و خسرو سلطانی نواخته شده است .

            به گفته آهنگساز : " در نخستین اثر ، از احساس چوپانی سخن گفته می شود که از زیبایی طبیعت به وجد آمده و در یک صبح بهاری نغمه ای را با نی می نوازد . خاطرات من از زادگاهم در روستایی در نزدیکی بابل ، در شمال ایران ، الهام بخش این اثر بود . بخش نی را در دشتی نوشته ام و شاید دین من باشد به خاطراتم ، از آن خاطرات و زیبایی طبیعت مازندران . در بخش << آواز طبیعت >> شکوه طبیعت با موسیقی جشن گرفته می شود و در << موسیقی برای صلح >> برای بیان پاکی انسانیت و آرزوی صلح برای بشریت ، از آواز گروهی کودکان استفاده شده که در پایان ، واژه صلح به زبانهای گونـــــاگون بیان می شود " .  ندیمی می افزاید : " به استثنای نخستین اثر ، در دیگر قطعات در پی ایجاد پیوندی با موسیقی ایرانی نبوده ام هر چند که قطعات برای شنوندگان ایرانی هم ملموس است . انگیزه من ساخت یک مجموعه با یک پیام جهانی است نه تنها مخاطب قرار دادن ایرانیان ".

            ندیمی نخستین تجربیات خود برای ساخت چنین آثاری را حضور در کلاسهای مراقبه در حدود 16 سال پیش می داند : " مدرس کلاس از من خواست تا آهنگ هایی را برای کلاس مراقبه بسازم . من سخت به موضوع تاثیر رمزآلود موسیقی بر جسم و روح انسان علاقه مند بودم و برای ساخت آنچه از من خواسته شده بود دست بــــه مطالعاتی زدم که درپی آن مفهوم متفاوتی از پیوند میان صدا و رنگ برایم آشکار شد : ( دو : قرمز –  ر : نارنجی –  می : زرد –  فا : سبز –  سل : آبی – لا : نیلی –  سی : بنفش ) . هر یک از این صداها و رنگها تاثیر ویژه خود را دارند . به هر روی آهنگهایی را پس از این بررسی ها آفریدم و در همان کلاس و بعدها در همایش های مراقبه با سینتی سایزر به اجرا کردم . سوییت برای صلح را نیز در آغاز با سینتی سایزر به ضبط رساندم ولی حس بدست آمده برایم اقنا کننده نبود لذا به فکر ضبط ارکستری آن افتادم که با یاری شهرداد روحانی عملی شد " .

روزنامه ایران – سال دوازدهم – شماره 3475 – پنج شنبه 28 اردیبهست 1385 – صفحه 15

                 پیدایش موسیقی جَز

            موسیقی Jazz  (جَز)  به گفته ای در حدود سال های 1895 در New Orleans به دنیا آمد . این موسیقی از ریشه Bluse و Ragtime بوده و تفاوت اصلی Jazz با این دو در استفاده بسیار از Improvise یا بداهه نوازی است . Jazz  ، اساس موسیقی در آن زمان را متحول ساخت . زمانی که آهنگساز قطعه ای را روی کاغذ می نوشت و نوازنده می بایست بدون چون و چرا آن را اجرا کند ، نوازنده چیزی جز یک ماشین ترجمه نبود . درحالی که در موسیقی Jazz  نوازنده به مراتب بیشتر از یک ماشین ترجمه است . او ملودی های اصلی قطعه را از آهنگ ساز گرفته و روی آن ها Improvise های خودش را می گذارد . حتا پا را فراتر گذاشته و در بسیاری موارد هارمونی قطعه را نیز عوض می کند . در اوایل پیدایش ، شاید این ضعف نوازنده ها در نت خوانی بود که باعث شد آن ها Improvise های خود را در مایه های نت اصلی بنوازند . اما بعد از مدتی ذوق و هنر نوازنده ها در این بداهه نوازی ها ادغام شده و قطعاتی بسیار زیبا و پیچیده به وجود آمد که پایه های موسیقی Jazz را بنا نهاد .

            خیلی ها Jazz را معادل Bluse  (بلوز) می دانند ولی اگر از هر دو سبک قطعاتی را شنیده باشید ، به گستردگی و بزرگی Jazz در مقابل محدودیت  Bluse پی خواهید برد . این سبک موسیقی ابتدا توسط سیاهان آفریقایی-آمریکایی  که در New Orleans بودند به وجود آمد . Buddy Bolden اغلب به عنوان اولین هنرمند Jazz   شناخته می شود . او در واقع  Leader  یک گروه بود که در آن سالها شروع به نواختن Improvise های خود نمود . گروه او از سال های 1895 شروع به کار کرد . خود این شخص دارای صدای بسیار بلند و

خوبی بود که متاسفانه از سال 1907 به علت بیماری به آسایشگاه منتقل شد و تا آخر عمر آن جا بود . خلاصه این که موسیقی Jazz در New Orleans متولد شد .

            موج دومـی کــه در تحول مـوسیقـی Jazz  بـــه وجـود آمـد تـوسط افـــرادی نظیـر  Kid Ory ، Joe King Oliver  و Roll Morton Jelly ایجاد گردید . این افراد با ایجاد گروه های اجرای چند نفره به پیچیده کردن ملودی موسیقی و ایجاد تغییرات دینامیک در قطعات پرداختند و سبکی به نام Hot Jazz  را پایه ریزی کردند . دلیل استفاده از این نام از دید ایشان ، گردن شکن بودن سرعت اجرای قطعات این سبک بود . دقت کنید که این قضیه مربوط به سالهای آخر قرن 19 بوده و Jazz  امروزه با سرعت بسیار معتدل تری نواخته می شود.

صنعت صدا و تصویر – سال اول – شماره 4 – فروردین و اردیبهشت 85 – صفحه52

ترانه های سیاسی – اجتماعی  ایرانی

            شاید نتوان برای پیوند هنر و ادبیات با مسایل سیاسی و اجتماعی در کشورمان تاریخ دقیقی مشخص کرد ،  اما تحولات  ساختاری در هنر بخصوص در ادبیات در سال های  1330و بعد از آن در کنار پید ا یش نگرش های سیاسی و اجتماعی گونا گون  بین  قشر روشنفکر ،  این فرصت  را ایجاد  کرد که  هنر و ادبیات اجتماعی  پا به  عرصه ی  متفاوتی بگذارد . از سوی دیگر جریان موسقی پاپ –  با پیشگامی هنرمندانی  که بیشتر آنها را ارمنی تشکیل می دادند –  در این سالها متولد شد و با پیدایش رادیو این نوع موسیقی در بین مردم عام محبوبیت پیدا کرد. از آنجایی که مسایل عاطفی و عاشقانه ساده ترین و البته تاثیر گذارترین برای ارتباط با گستره وسیعی از عامه مردم به شمار می رود ، ترانه های موسقی پاپ بر این اساس شکل گرفت .

اما  رویداد های دهه ی  50 باعث شد  که  دغدغه  مسایل  سیاسی  از ذهن قشر کم جمعیت روشنفکر به   روز مرگی عامه ی مردم افزوده شود . طبیعتا این مساله بر سلیقه  عمومی جامعه تاثیر گذاشته و زمینه های  پیداش تقاضای  موسیقی ای  برخاسته  از این  دغدغه ها  را بوجود آورد .  این  نیاز جامعه بستر مناسبی را برای تلاقی جریان ادبیات  پیشرو  و موسقی  پاپ  فراهم کرد . از آن جمله می توان به آثاری بـا اشعار و ترانه های « احمد شاملو» ، «  نیما یوشیج  »  و حتی «  شهیار قنبری  »  و با صدای «  فرهاد مهرداد  » ، « فریدون فروغی » ، « داریوش اقیالی » و ... اشاره کرد .

موسقی این جریان نو ،  از نظر ساختاری شاید متاثر از موسیقی پاپ  اروپایی و بیشتر فرانسوی است . با این تفاوت  که  شانسون های  فرانسوی  بیشتر بر پایه ی مفاهیم عاشقانه شکل گرفته اند . البته خوانندگانی همچون « ادیت پیاف» ( (Edit Piaf، « ژاک برل » (JacqueBrel)، «ژرژموستاکی» (George moustaki) و « ایو مونتان » ( Yves Montand ) مضامین سیاسی و اجتماعی را در آثار خود  استفاده میکردند.  پس چنین ساختاری برای ارایه ی مضامین سیاسی و اجتماعی در موسیقی کاملا مناسب بود.              

برگرفته از " زندگی در جامعه ی سیاه و سفید " – فرهنگ و آهنگ – شماره 11 – صفحه ی 24

فرهاد کیست ؟

            فرهاد یکی از پدیده های موسیقی اواخر دهه ی 40 ایران است. همان دوران طلایی فرهنگ و هنر در ایران. زمانی که در حوزه ی موسیقی اصیل ایرانی استادانی چون « بنان » و « وزیری » بودند و در عین حال مردم بیشتر تمایل به موسیقی های عام تر و خواننده هایی مانند «  الهه  » ، «  دلکش » ، «  پوران  »  ، « پروین » و ... داشتند. موسیقی پاپ هم بود . « ویگن » ، « عارف » ، « منوچهر سخایی » و ... در این میان فرهاد با گروه بلک کتس ( Black Cats ) می آید ، آگر چه  کار این گروه بیشتر تقلید از پاپ و راک غربی بود ، اما خیلی ها آن را پسندیدند. البته رادیو ترانه های این گروه را پخش نمی کرد ، محل اجرای برنامه ی گروه بلک کتس هم در کافه ها بود و آثارشان بیشتر به صورت صفحه های 45 دور پخش می شد. برای همین مخاطبشان شد هنرمندان و روشنفکران و دانشجویان آن دهه.

            آن زمان فرهاد آغازگر حس های تازه است. حس های تازه ای که در دهه 40 از برآیند تحول  جامعه ی شهری و تحت تاثیر دهه ی 60 اروپا به وجود آمده است. احساساتی که پیش از آن در موسیقی ما نبود. فرهاد با وجود این که تعلیم موسیقی ندیده اما آن عنصر صراحت و صمیمیت بی اندازه در کارهایش باعث شد موسیقی اش در ناخودآگاه مردمی  که این نوع موسیقی اش را دوست داشتند ، بنشیند.

            ظهور و درخشش فرهاد در آن سالها حاصل پدیده های جهانی بود. دهه ی شصت ، دهه ای که تاثیر بسیار مهمی در فرهنگ جهانی داشت و بالطبع تاثیراتی بر ایران گذاشت. موسیقی پاپ غربی به طور خاص موسیقی پاپی که از آمریکا وارد ایران می شد ، سبکی بود که شاخص آن « الویس پریسلی » است و یا خواننده هایی شبیه آن.

            ولی فقط آن نبود ، جنبش های فرهنگی که توام با اعتراضات جوانان و دانشجویان در آن سال ها به وجود آمد ، و اوج آن مه 1968 در فرانسه بود ، تاثیرات بسیاری بر همه جای دنیا داشت. این روند چه مثبت تلقی شود ، یا چه منفی ، ترکش هایش به ایران هم رسید. آن موقع دوران اعتراض به جنگ ویتنام بود ، دوران گسترش « هیپیزم » ( Hippiesm  ) به عنوان یک جنبش اعتراضی. نوع پوششض و آرایش فرهاد و همکارانش در آن سال ها خیلی شبیه تیپ جوان های هیپی بود. و این یک سنت شکنی محسوب می شد. شکستن معیارهای کهنه. تا قبل از فرهاد ، خواننده ها فوکل کروات می زدند. با کت و شلوار و موهای روغن زده و بسیار مرتب. صداهای صاف و نرم و لطیف به عنوان صدای خوب شناخته می شد. ام دیگر بس بود. این جریان سنت شکن طلب صداهای غیرمتعارف را بیشتر می پسندید و فرهاد در این بستر آمد و جاودانه شد. " فرهاد خاص است. خیلی خاص " . این را سیف الله صمدیان می گوید. خاص بودن در جامعه ای که دروغ گفتن در آن یک فضیلت است و فرهاد صادقانه می گوید با ساز و موسیقی توسط همسایه ی ارمنی اش آشنا شده است.

فرهنگ و آهنگ –شماره 11 – لیلی فرهاد پور – صفحه 36